​Dưới góc độ khoa học kiểm sát, kháng nghị là quyền năng, là biện pháp pháp lý quan trọng và cần thiết để Viện kiểm sát thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong Tố tụng dân sự, góp phần bảo đảm cho pháp luật được thi hành nghiêm chỉnh, thống nhất. Nói cách khác quyết định kháng nghị của Viện kiểm sát chính là một biện pháp pháp lý tác động đến hoạt động xét xử của Toà án, phản ánh sự kiểm sát, giám sát từ bên ngoài đến các hoạt động của Cơ quan Toà án. Mục đích nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa.

          Luật sửa đổi bổ sung một số điều Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 có hiệu lực từ ngày 01/01/2012 và Luật tố tụng hành chính có hiệu lực từ ngày 01/7/2011 đã mở rộng phạm vi hoạt động kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự, hành chính. Qua đó vị trí, vai trò của viện kiểm sát kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các cơ quan tư pháp được nâng lên rõ rệt, thể hiện sự tin tưởng của Đảng và Nhà nước đối với Viện kiểm sát. Để đáp lại niềm tin ấy mỗi cán bộ kiểm sát viên làm công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự, hành chính phải thật sự nỗ lực, phải có tâm trong sáng, tinh thông về pháp luật, có bản lĩnh nghề nghiệp dám làm và dám chịu trách nhiệm đối với công việc được giao.

          Từ ngày 01/01/2012 đến ngày 31/3/2013 Viện kiểm sát huyện Trảng Bom đã thực hiện công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự, hành chính, đã ban hành 13 kháng nghị phúc thẩm, 02 báo cáo đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm, 07 kiến nghị tòa án trong giải quyết án, đã tổ chức họp liên ngành 02 lần để chấn chỉnh rút kinh nghiệm đối với những vi phạm có tính thường xuyên, chậm sửa chữa. Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai đã xét xử 09 vụ đều chấp nhận kháng nghị của Viện kiểm sát nhân dân huyện Trảng Bom.

          Quán triệt tinh thần theo chỉ thị số 04/CT-VKSTC-VP1 ngày 17/5/2012 của Viện kiểm sát nhân dân Tối cao, lãnh đạo viện kiểm sát nhân dân huyện Trảng Bom cũng như cán bộ kiểm sát viên xác định đây là một lĩnh vực kiểm sát rất khó khăn. Bởi những quy định của pháp luật trên thực tế còn nhiều mâu thuẫn, chồng chéo, trình độ nhận thức, áp dụng pháp luật của cán bộ, kiểm sát viên chưa đồng đều, lượng án nhiều trong khi cán bộ kiểm sát viên đơn vị thiếu và phải tham gia học tập các lớp nghiệp vụ, chính trị theo yêu cầu của ngành. Bởi vậy để làm tốt khâu công tác này ban lãnh đạo cùng cán bộ, kiểm sát viên đã đề ra một số biện pháp để thực hiện, cụ thể:

- Bố trí phân công cán bộ, kiểm sát viên hợp lý có trình độ am hiểu sâu về pháp luật dân sự, hành chính trực tiếp làm công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự  cũng giúp khâu công tác này đạt hiệu quả cao.

- Mở sổ theo dõi kiểm sát chặt chẽ các thông báo thụ lý, bản án, quyết định, lập phiếu kiểm sát theo đúng mẫu quy định, lưu tại bộ phận và gửi về Phòng 5 đúng thời gian quy định. Trong phiếu kiểm sát cần thể hiện rõ quan điểm của kiểm sát viên và lãnh đạo viện. Qua đó kịp thời phát hiện vi phạm của Toà án để thực hiện các quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị của mình theo luật định.

- Đối với những vụ án Viện kiểm sát phải tham gia phiên tòa kịp thời lập hồ sơ kiểm sát, nghiên cứu kỹ việc thụ lý, ban hành các quyết định văn bản tố tụng, việc cấp, tống đạt các văn bản tố tụng của tòa án cho đương sự và Viện kiểm sát để kiểm sát việc tuân theo pháp luật của tòa án trong quá trình lập hồ sơ vụ án. Qua đó kiểm sát viên sau khi nghiên cứu hồ sơ phải trả lời được các câu hỏi: Tòa án thụ lý có đúng thẩm quyền không, vụ án còn trong thời hiệu khởi kiện không, quan hệ pháp luật được xác định đã chính xác chưa, tư cách pháp lý của người tham gia tố tụng đã đầy đủ và tuân thủ đúng quy định của pháp luật chưa, các đương sự đã được thực hiện quyền và nghĩa vụ tố tụng của mình chưa.

Trước khi tham gia kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình xét xử phải báo cáo lãnh đạo Viện về quá trình tố tụng của tòa án từ khi thụ lý hồ sơ đến khi ban hành quyết định đưa vụ án ra xét xử và quan điểm của kiểm sát viên về đường lối giải quyết vụ án. Tại phiên tòa phải tập trung nghe hội đồng xét xử xét hỏi để phát hiện những tình tiết nào mới hoặc những tình tiết có trong hồ sơ nhưng chưa được làm rõ tại phiên tòa để kiểm sát viên tham gia xét hỏi. Khi xét hỏi ngoài những câu hỏi làm rõ về chứng cứ nên hỏi thêm những câu về thủ tục tố tụng để xác định xem tòa án đã tuân thủ đúng quy định của pháp luật trong quá trình lập hồ sơ vụ án chưa.

Sau khi xét xử phải kịp thời báo cáo lãnh đạo Viện về diễn biến phiên tòa, quyết định của hội đồng xét xử và quan điểm đề xuất của kiểm sát viên.

 -Trong tất cả các giai đoạn tố tụng mà Toà án tiến hành thì ở giai đoạn nào cũng có thể xảy ra sai phạm. Vì vậy cần chú ý kiểm sát tất cả các văn bản , quyết định của toà án ở từng giai đoạn tố tụng. Từ thông báo thụ lý đến việc thu thập chứng cứ, các quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, quyết định đưa vụ án ra xét xử, bản án, quyết định các thông báo sửa chữa, bổ sung bản án. Việc phát hiện vi phạm của Toà án trong các giai đoạn tố tụng sẽ giúp cho công tác kiểm sát thu thập, tích luỹ được thông tin để kiến nghị hoặc góp ý với Toà án để sửa chữa, góp phần cho việc giải quyết vụ án được kịp thời, đúng pháp luật.

          - Để Viện kiểm sát có đủ điều kiện, thời gian nghiên cứu hồ sơ, phát hiện vi phạm và thực hiện việc kháng nghị theo luật định. Viện kiểm sát địa phương phải xây dựng được mối quan hệ phối hợp  với Toà án cùng cấp làm mất tình trạng Toà án đối phó, gây khó khăn hoặc tránh né không cho mượn hồ sơ đối với những hồ sơ viện kiểm sát không tham gia phiên tòa. Trong mối quan hệ phối hợp Viện kiểm sát phải chứng tỏ được hiệu quả đó là giúp Toà án khắc phục khó khăn, hỗ trợ cho nhau trong thực hiện nhiệm vụ giữa hai ngành. Trên thực tế, đối với những vi phạm nhỏ, chưa mang tính nghiêm trọng, kiểm sát viên thường trao đổi để thẩm phán khắc phục sửa chữa. Đối với những vi phạm mang tính thường xuyên, chậm được khắc phục Viện kiểm sát nhân dân huyện Trảng Bom ban hành kiến nghị, hoặc tổ chức họp liên ngành để chấn chỉnh rút kinh nghiệm. Những vi phạm mang tính nghiêm trọng không thể khắc phục được Viện kiểm sát nhân dân huyện Trảng Bom mới ban hành kháng nghị đề nghị cấp phúc thẩm xét xử lại bản án

          - Mục tiêu cuối cùng của công tác kiểm sát án dân sự là kịp thời phát hiện khi bản án, quyết định của Toà án có sai phạm để thực hiện quyền kháng nghị, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho đương sự đang bị xâm phạm, bảo vệ tính đúng đắn của pháp luật. Vì vậy cần phải áp dụng nhiều giải pháp để phát hiện vi phạm như: Giải pháp phân loại án, kiểm sát toàn diện, thu thập thông tin, tích luỹ tổng hợp vi phạm.

          -Kháng nghị của Viện kiểm sát cần chú ý cả về hình thức và nội dung, đặc biệt là căn cứ kháng nghị, không kháng nghị chung chung, phải chú ý thu thập chúng cứ theo quy định tại điều 85 Bộ luật tố tụng dân sự. Đồng thời khi ban hành kháng nghị cần đề phòng việc cán bộ Toà án đối phó sửa chữa chứng cứ có trong hồ sơ hoặc làm cho kháng nghị của Viện kiểm sát bị vô hiệu hoá khi kháng nghị phúc thẩm, dẫn đến khả năng kháng nghị bị cấp phúc thẩm bác. Do đó, khi ban hành kháng nghị, cần áp dụng các biện pháp tránh sửa chữa làm sai lệch hồ sơ như: Gửi kèm theo kháng nghị bản sao mục lục hồ sơ của Toà án, để tránh việc rút bỏ tài liệu ra hoặc thêm tài liệu khác vào hồ sơ vụ án, kèm theo kháng nghị có bản sao tài liệu trong hồ sơ mà Viện kiểm sát đang kháng nghị để chứng minh tính có căn cứ của kháng nghị và tài liệu không thể bị sửa chữa sau khi Viện kiểm sát kháng nghị.

- Trong quá trình kiểm sát cần quan tâm kiểm sát cả những bản án, quyết định của Toà án đã phát sinh hiệu lực nhưng có nhiều dư luận, có đơn thư khiếu nại hoặc có vướng mắc trong quá trình thi hành án. Để thực hiện chức năng kiểm sát, Viện kiểm sát phải chú ý nắm thông tin từ nhiều nguồn để tiếp tục việc kiểm sát đối với các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, nếu phát hiện vi phạm và còn trong thời hạn luật định thì đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm hoặc tái thẩm để kiên quyết bảo vệ tính đúng đắn của pháp luật.

Trên đây là những biện pháp mà Viện kiểm sát nhân dân huyện Trảng Bom đã áp dụng để làm tốt khâu công tác kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết các vụ án dân sự, xin chia sẻ với tất cả các đồng nghiệp và mong nhận được sự góp ý chia sẻ từ các đồng chí./.

   KIỂM SÁT VIÊN VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN HUYỆN TRẢNG BOM: PHẠM THỊ THU HIỀN