1- Giới thiệu đôi nét về Phòng kiểm sát thi hành án dân sự (còn gọi là Phòng 11) Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) tỉnh Đồng Nai
Hệ thống VKSND Việt Nam được tổ chức thành 3 cấp, tinh gọn theo mô hình: VKSND tối cao, VKSND cấp tỉnh và VKSND khu vực (bắt đầu từ ngày 01/7/2025, thay thế mô hình 4 cấp cũ bao gồm cấp cao và cấp huyện)
VKSND cấp tỉnh: Thực hành quyền công tố và kiểm sát tư pháp trong phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.
VKSND cấp tỉnh gồm có: Ủy ban kiểm sát, Văn phòng và các Phòng nghiệp vụ. Lãnh đạo gồm Viện trưởng, các Phó Viện trưởng, cùng đội ngũ Kiểm sát viên, Kiểm tra viên và công chức/người lao động khác. Cơ cấu các Phòng thay đổi tùy theo nhóm đơn vị, tối đa từ 8 đến 12 phòng, bao gồm các Phòng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp.
VKSND tỉnh Đồng Nai (mới, được thành lập từ ngày 01/7/2025) sau khi sáp nhập (VKSND tỉnh Bình Phước và VKSND tỉnh Đồng Nai) bao gồm bộ máy lãnh đạo cấp tỉnh, 11 Phòng nghiệp vụ và hệ thống 14 VKSND khu vực.
2- Sơ lược về chức năng, nhiệm vụ của Phòng 11
Phòng kiểm sát thi hành án dân sự, thi hành án hành chính (còn gọi là Phòng 11) là 01 trong 11 Phòng nghiệp vụ của VKSND tỉnh Đồng Nai, giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống hoạt động của Viện kiểm sát, bởi đây là khâu bảo đảm cho các bản án, quyết định của Tòa án được thực thi nghiêm minh, đúng pháp luật, qua đó củng cố niềm tin của nhân dân vào công lý và pháp quyền.
Chức năng cốt lõi của Phòng 11 là thực hành quyền kiểm sát đối với hoạt động thi hành án dân sự và thi hành án hành chính. Không trực tiếp tổ chức thi hành án, nhưng Phòng đóng vai trò “người gác cổng pháp luật”, giám sát toàn bộ quá trình từ khi bản án có hiệu lực cho đến khi được thi hành xong. Điều này đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về pháp luật, sự khách quan, bản lĩnh nghề nghiệp và tinh thần trách nhiệm cao.
Về nhiệm vụ cụ thể, Phòng thực hiện kiểm sát việc ra quyết định thi hành án, kiểm sát trình tự, thủ tục tổ chức thi hành án của cơ quan thi hành án dân sự, cũng như việc chấp hành pháp luật của chấp hành viên và các cá nhân, tổ chức có liên quan. Trong lĩnh vực thi hành án hành chính, Phòng theo dõi, kiểm sát việc chấp hành bản án của cơ quan hành chính nhà nước, bảo đảm các quyết định của Tòa án không bị “treo” hoặc chậm thi hành.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là phát hiện vi phạm pháp luật trong quá trình thi hành án. Khi phát hiện sai phạm, Phòng có quyền ban hành kiến nghị, yêu cầu khắc phục hoặc kháng nghị theo quy định. Đây chính là công cụ pháp lý sắc bén nhằm phòng ngừa tiêu cực, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân.
Bên cạnh đó, Phòng còn trực tiếp kiểm sát hồ sơ, tiến hành kiểm sát định kỳ hoặc đột xuất tại cơ quan thi hành án; tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến hoạt động thi hành án; tổng hợp, đánh giá tình hình vi phạm và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thi hành án trên địa bàn.
Công việc của Phòng không đơn giản, bởi đặc thù liên quan đến tài sản, quyền lợi kinh tế, trách nhiệm của nhiều chủ thể, dễ phát sinh khiếu kiện, mâu thuẫn. Đặc biệt trong các vụ án kinh tế, tham nhũng, việc thu hồi tài sản càng đặt ra yêu cầu cao về tính chính xác, kịp thời và kiên quyết trong kiểm sát.


Tuy thầm lặng, nhưng vai trò của Phòng mang tính nền tảng: Nếu thi hành án không nghiêm, bản án sẽ mất đi giá trị thực tiễn; Nếu kiểm sát không chặt chẽ, dễ dẫn đến sai sót, tiêu cực. Vì vậy, Phòng kiểm sát thi hành án dân sự, thi hành án hành chính, chính là “mắt xích cuối cùng” nhưng không thể thiếu trong chuỗi bảo vệ pháp luật, góp phần xây dựng một nền tư pháp công bằng, minh bạch và hiệu lực.
3- Quá trình hình thành và phát triển của công tác kiểm sát thi hành án dân sự
Quá trình hình thành và phát triển của công tác kiểm sát thi hành án dân sự, thi hành án hành chính gắn liền với sự trưởng thành của ngành Kiểm sát nhân dân sau ngày Đất nước thống nhất năm 1975. Từ năm 1976 đến nay, đây là một hành trình vừa hoàn thiện về thể chế, vừa nâng cao về chất lượng thực tiễn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của Nhà nước pháp quyền.
Giai đoạn từ năm 1976 đến trước khi có Luật Thi hành án dân sự 2008, công tác thi hành án dân sự chủ yếu do Tòa án trực tiếp thực hiện. Trong bối cảnh đó, hoạt động kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân tập trung vào việc giám sát tính hợp pháp của các quyết định và hành vi thi hành án, tuy nhiên còn phân tán, chưa có cơ chế chuyên trách rõ ràng. Bộ máy làm công tác kiểm sát thi hành án chưa được tổ chức thành các phòng, bộ phận độc lập mà thường lồng ghép trong các khâu công tác khác.
Bước ngoặt quan trọng diễn ra khi Nhà nước từng bước tách chức năng thi hành án dân sự ra khỏi Tòa án và giao cho hệ thống cơ quan thi hành án dân sự thuộc Chính phủ. Đặc biệt, việc ban hành Luật Thi hành án dân sự 2008 (được sửa đổi, bổ sung năm 2014) đã tạo hành lang pháp lý đầy đủ, rõ ràng hơn cho hoạt động thi hành án và kiểm sát thi hành án. Từ đây, chức năng kiểm sát thi hành án dân sự của Viện kiểm sát được xác định cụ thể, toàn diện hơn, bao trùm từ việc ra quyết định thi hành án đến tổ chức thi hành và xử lý các vấn đề phát sinh.
Đối với thi hành án hành chính, trước khi có Luật Tố tụng hành chính 2015, việc thi hành các bản án hành chính còn gặp nhiều khó khăn, tình trạng chậm thi hành hoặc không thi hành diễn ra khá phổ biến. Khi luật này có hiệu lực, cùng với các quy định liên quan, Viện kiểm sát được giao nhiệm vụ kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong thi hành án hành chính, góp phần nâng cao tính nghiêm minh của pháp luật, buộc các cơ quan hành chính phải chấp hành nghiêm các bản án, quyết định của Tòa án.
Từ sau năm 2015 đến nay, hệ thống tổ chức của ngành Kiểm sát đã từng bước kiện toàn, trong đó công tác kiểm sát thi hành án dân sự, thi hành án hành chính được thành lập và củng cố ở cấp tỉnh, cấp cao. Đội ngũ cán bộ, kiểm sát viên ngày càng được chuyên môn hóa, có trình độ nghiệp vụ cao, đáp ứng yêu cầu kiểm sát trong bối cảnh số lượng, tính chất vụ việc ngày càng phức tạp, đặc biệt là các vụ án kinh tế, tham nhũng, thu hồi tài sản.
Song song với đó, phương thức kiểm sát cũng được đổi mới theo hướng chủ động, sâu sát hơn: tăng cường kiểm sát trực tiếp, kiểm sát chuyên đề, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và theo dõi thi hành án; chú trọng phát hiện vi phạm để ban hành kiến nghị, kháng nghị có chất lượng, hiệu quả.
Nhìn lại chặng đường từ năm 1976 đến nay, công tác kiểm sát thi hành án dân sự, thi hành án hành chính đã chuyển mình từ một hoạt động còn phân tán, chưa chuyên sâu, trở thành một lĩnh vực kiểm sát độc lập, giữ vai trò then chốt trong bảo đảm pháp luật được thực thi trên thực tế. Đây không chỉ là bước tiến về tổ chức mà còn là sự khẳng định vai trò của Viện kiểm sát trong việc bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người và lợi ích của Nhà nước, góp phần xây dựng nền tư pháp ngày càng nghiêm minh, hiện đại.
Trong bối cảnh kinh tế – xã hội phát triển nhanh, các quan hệ dân sự, kinh doanh, thương mại ngày càng đa dạng và phức tạp, việc sửa đổi Luật Thi hành án dân sự 2008 là yêu cầu tất yếu nhằm đáp ứng thực tiễn và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật.
Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, dù Luật đã được sửa đổi, bổ sung (đặc biệt năm 2014), nhưng vẫn còn những “điểm nghẽn” như: việc xác minh tài sản của người phải thi hành án còn khó khăn; tình trạng chây ì, tẩu tán tài sản; việc xử lý tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng còn kéo dài; hay sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan đôi khi chưa đồng bộ. Những hạn chế này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người được thi hành án mà còn làm giảm hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án.
Việc sửa đổi Luật hiện nay hướng đến nhiều mục tiêu quan trọng. Trước hết là hoàn thiện cơ chế pháp lý để nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản, đặc biệt trong các vụ án tham nhũng, kinh tế – lĩnh vực đang được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Các quy định mới dự kiến sẽ tăng cường trách nhiệm của người phải thi hành án, đồng thời mở rộng quyền hạn cho cơ quan thi hành án trong việc xác minh, truy tìm và xử lý tài sản.
Bên cạnh đó, Luật sửa đổi cũng hướng tới việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, theo dõi và tổ chức thi hành án. Việc số hóa hồ sơ, kết nối dữ liệu giữa các cơ quan như ngân hàng, đất đai, thuế… sẽ giúp minh bạch hóa tài sản, rút ngắn thời gian thi hành và hạn chế tiêu cực.
Một nội dung đáng chú ý khác là hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan thi hành án dân sự, Tòa án, Viện kiểm sát, cơ quan công an và chính quyền địa phương. Khi trách nhiệm được phân định rõ ràng, quy trình phối hợp chặt chẽ, hiệu quả thi hành án sẽ được nâng lên rõ rệt.
Đối với công tác kiểm sát, việc sửa đổi Luật cũng tạo điều kiện để Viện kiểm sát thực hiện tốt hơn chức năng của mình. Các quy định rõ ràng, minh bạch sẽ giúp hoạt động kiểm sát có căn cứ vững chắc hơn để phát hiện vi phạm, ban hành kiến nghị, kháng nghị kịp thời, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh.
Có thể thấy, việc sửa đổi Luật Thi hành án dân sự 2008 không chỉ là yêu cầu kỹ thuật lập pháp, mà còn là bước đi quan trọng trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Khi các bản án được thi hành hiệu quả, công lý không chỉ dừng lại trên giấy, mà thực sự đi vào đời sống, củng cố niềm tin của nhân dân và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của xã hội.


4- Công tác kiểm sát thi hành án dân sự trong giai đoạn hiện nay và thời gian tới
Công tác kiểm sát thi hành án dân sự trong giai đoạn hiện nay và thời gian tới tiếp tục giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và hiệu lực thực tế của các bản án, quyết định của Tòa án. Trong bối cảnh Luật Thi hành án dân sự 2008 đang được sửa đổi, hoàn thiện, yêu cầu đặt ra đối với hoạt động kiểm sát không chỉ dừng lại ở việc phát hiện vi phạm, mà còn phải chủ động phòng ngừa, nâng cao chất lượng và hiệu quả toàn diện.
Trước mắt, công tác kiểm sát cần tiếp tục bám sát thực tiễn thi hành án, tăng cường kiểm sát trực tiếp, kiểm sát chuyên đề đối với những lĩnh vực nhạy cảm, phức tạp như xử lý tài sản, thu hồi tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng. Đồng thời, nâng cao chất lượng kiến nghị, kháng nghị theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, khả thi và đi vào thực chất, tránh hình thức.
Về lâu dài, kiểm sát thi hành án dân sự cần hướng đến tính chuyên nghiệp, hiện đại và minh bạch. Đội ngũ kiểm sát viên phải không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, bản lĩnh nghề nghiệp và đạo đức công vụ; chủ động ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, theo dõi và phân tích dữ liệu thi hành án. Bên cạnh đó, tăng cường phối hợp liên ngành nhưng vẫn giữ vững nguyên tắc độc lập, khách quan trong hoạt động kiểm sát.
Một yêu cầu xuyên suốt là chuyển từ tư duy “kiểm sát thụ động” sang “kiểm sát chủ động”, từ phát hiện sai sót sang ngăn ngừa vi phạm ngay từ đầu. Khi mỗi khâu trong quá trình thi hành án đều được giám sát chặt chẽ, đúng pháp luật, thì quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân mới thực sự được bảo đảm.
Có thể khẳng định, dù trong bất kỳ giai đoạn nào, công tác kiểm sát thi hành án dân sự vẫn là “mắt xích cuối cùng” nhưng mang ý nghĩa quyết định trong chuỗi thực thi công lý. Làm tốt công tác này không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực của pháp luật, mà còn củng cố niềm tin của nhân dân vào sự công bằng, nghiêm minh của Nhà nước pháp quyền – nơi mọi phán quyết của Tòa án đều được tôn trọng và thực hiện trên thực tế.


5- Lời kết
Phòng 11 VKSND tỉnh Đồng Nai hiện có 10/11 biên chế được giao, gồm lãnh đạo phòng 03 người; trong đó, có các chức danh tư pháp như: 05 kiểm sát viên trung cấp, 02 kiểm sát viên sơ cấp, 01 kiểm tra viên chính và 02 chuyên viên. Với đặc thù địa bàn rộng, khối lượng công việc lớn, tính chất vụ việc ngày càng phức tạp, đây là một áp lực không nhỏ đối với tập thể đơn vị.
Tuy nhiên, khó khăn về biên chế không làm giảm đi tinh thần trách nhiệm, mà ngược lại càng đòi hỏi mỗi cán bộ, kiểm sát viên phải nâng cao ý thức kỷ luật, chủ động, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ. Việc phân công công việc hợp lý, phát huy sở trường của từng cá nhân, kết hợp với tăng cường phối hợp nội bộ sẽ là yếu tố then chốt để bảo đảm hiệu quả công tác.
Bên cạnh đó, tập thể Phòng luôn xác định đoàn kết là sức mạnh cốt lõi. Sự thống nhất trong lãnh đạo, sự đồng lòng trong hành động, cùng tinh thần hỗ trợ, chia sẻ lẫn nhau sẽ tạo nên một tập thể vững mạnh, đủ khả năng vượt qua khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
Với quyết tâm chính trị cao, tinh thần trách nhiệm và sự đoàn kết nội bộ, Phòng kiểm sát thi hành án dân sự, thi hành án hành chính tin tưởng sẽ tiếp tục phát huy vai trò của mình, thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất, phục vụ hiệu quả nhiệm vụ chính trị của ngành và địa phương.