​          Trong quá trình giải quyết đối với các vụ án hình sự, chức năng, nhiệm vụ của VKSND được thể hiện rõ trong các giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử. Tuy nhiên, cụ thể về chức năng, nhiệm vụ của VKSND trong các giai đoạn này như thế nào thì không phải ai cũng có thể nắm rõ được, thậm chí một số cán bộ trong ngành KSND cũng chưa phân biệt rõ được những thao tác nghiệp vụ nào thuộc về chức năng THQCT, những thao tác nghiệp vụ nào thuộc về chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp trong qua trình giải quyết vụ án hình sự. Do đó, để nắm vững được vấn đề này nhằm giúp cho việc nhận thức và vận dụng thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của Ngành; đảm bảo việc việc giải quyết vụ án hình sự đúng quy định của pháp luật, VKSND huyện Cẩm Mỹ nêu ra một số nội dung như sau:

          Thứ nhất: THQCT và kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra, truy tố vụ án hình sự:

* Căn cứ pháp lý: Điều 12, 13, 14 Luật Tổ chức VKSND năm 2002; Điều 23, 112, 113 BLTTHS; TTLT số 05/2005/TTLT-VKSTC-BCA-BQP và Quy chế Kiểm sát điều tra.

          * THQCT trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự là việc Viện kiểm sát (VKS) sử dụng tổng hợp các quyền năng pháp lý thuộc nội dung THQCT để truy cứu trách nhiệm hình sự (TNHS) đối với người phạm tội trong giai đoạn điều tra, truy tố. Đảm bảo phát hiện kịp thời, xử lý nghiêm minh mọi hành vi phạm tội, không bỏ lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội.

          Nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND khi THQCT trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự gồm:

          - VKS ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, quyết dịnh khởi tố bị can, yêu cầu cơ quan Cảnh sát điều tra (CQĐT) khởi tố hoặc thay đổi quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can, cụ thể:

          VKS ra quyết định khởi tố vụ án hình sự trong trường hợp VKS hủy bỏ quyết định không khởi tố vụ án của CQĐT, của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra hoặc trong trường hợp Hội đồng xét xử (HĐXX) yêu cầu khởi tố vụ án (khoản 1 Điều 104 BLTTHS);

          VKS ra quyết định khởi tố bị can nếu sau khi nhận hồ sơ và bản kết luận điều tra mà VKS phát hiện có người khác đã thực hiện hành vi phạm tội trong vụ án những chưa bị khởi tố (khoản 5 Điều 126 BLTTHS);

          VKS yêu cầu CQĐT ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự nếu có căn cứ xác định tội phạm đã khởi tố không đúng với hành vi phạm tội xảy ra hoặc còn có tội phạm khác. Nếu CQĐT không thực hiện thì VKS trực tiếp ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án và gửi cho CQĐT để tiến hành điều tra;

          VKS yêu cầu CQĐT ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố bị can nếu có căn cứ xác định hành vi phạm tội của bị can không phạm vào tội đã bị khởi tố hoặc còn có hành vi phạm tội khác. Nếu CQĐT không thực hiện thì VKS trực tiếp ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố bị can và gửi cho CQĐT để tiến hành điều tra;

          - Đề ra yêu cầu điều tra và yêu cầu CQĐT tiến hành điều tra khi xét thấy cần thiết, trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra theo quy định của pháp luật, cụ thể:

          Kiểm sát viên (KSV) được phân công THQCT và kiểm sát điều tra vụ án có thể trực tiếp đề ra yêu cầu điều tra bằng lời trong quá trình kiểm sát việc khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, khám xét, hỏi cung bị can, lấy lời khai, đối chất, thực nghiệm điều tra. Đối với những trường hợp khác, việc yêu cầu điều tra phải bằng văn bản và nêu rõ những vấn đề cần điều tra;

          Khi xét thấy cần thiết, VKS có thể trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra như: hỏi cung bị can; lấy lời khai người làm chứng, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan đến vụ án; đối chất; thực nghiệm điều tra. (khoản 2 Điều 112 BLTTHS, TTLT số 05/2005/TTLT-VKSTC-BCA-BQP).

          - Yêu cầu Thủ trưởng CQĐT thay đổi Điều tra viên (ĐTV) thoe quy định của pháp luật; nếu hành vi của ĐTV có dấu hiệu tội phạm thì khởi tố về hình sự, cụ thể:

          Khi phát hiện ĐTV thuộc một trong các trường hợp bị thay đổi hoặc phải từ chối tiến hành tố tụng, KSV có quyền đề nghị Viện trưởng VKS cấp mình xem xét để yêu cầu Thủ trưởng CQĐT thay đổi ĐTV. Nếu phát hiện thấy hành vi của ĐTV có dấu hiệu tội phạm thì đề nghị khởi tố về hình sự.

          - VKS quyết định áp dụng, thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp bắt, tạm giữ, tạm giam và các biện pháp ngăn chặn khác; quyết định phê chuẩn, quyết định không phê chuẩn các quyết định của CQĐT theo quy định của pháp luật, cụ thể:

          Khi có căn cứ và xét thấy cần thiết, VKS có quyền quyết định áp dụng một trong số các biện pháp ngăn chặn như: bắt bị can để tạm giam, ra lệnh tạm giam, lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lãnh, đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm;

          VKS ra quyết định hủy bỏ biện pháp ngăn chặn khi thấy không còn cần thiết hoặc có thể thay thế bằng biện pháp ngăn chặn khác, đối với những biện pháp do VKS quyết định áp dụng hoặc phê chuẩn;

          Đối với các trường hợp phải có sự phê chuẩn, khi nhận được công văn đề nghị và các tài liệu kèm theo, VKS nghiên cứu, xem xét một cách khách quan, toàn diện, xác định tính có căn cứ, tính hợp pháp để ra quyết định phê chuẩn hoặc quyết định không phê chuẩn các quyết định của CQĐT. Trường hợp ra quyết định không phê chuẩn thì trong quyết định phải nêu rõ lý do.

          - VKS hủy bổ các quyết định không có căn cứ và trái pháp luật của CQĐT, như quyết định khởi tố vụ án hình sự, quyết định không khởi tố vụ án hình sự, quyết định tạm giữ người, quyết định đình chỉ điều tra,… khi quyết định này không có căn cứ và trái pháp luật.

          - VKS có quyền yêu cầu CQĐT truy nã bị can khi bị can trốn hoặc không biết bị can đang ở đâu.

          - VKS quyết định việc truy tố bị can, quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ điều tra vụ án, bị can.

          * Kiểm sát điều tra các vụ án hình sự là hoạt động của VKSND kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật tố tụng hình sự phát sinh trong giai đoạn điều tra, nhằm đảm bảo cho quá trình điều tra vụ án được thưc hiện theo đúng quy định của pháp luật.

          Nhiệm vụ, quyền hạn của CKSND khi kiểm sát điều tra vụ án hình sự gồm:

          - Kiểm sát việc khởi tố, kiểm sát các hoạt động điều tra và việc lập hồ sơ vụ án của CQĐT, cụ thể:

          Kiểm sát việc khởi tố: là kiểm sát tính có căn cứ và tính hợp pháp của quyết định khởi tố vụ án hình sự, quyết định khởi tố bị can, kiểm sát việc thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố vụ án, quyết định khởi tố bị can của CQĐT;

          Kiểm sát các hoạt động điều tra do CQĐT tiến hành như: khám nghiệm hiện trường; khám nghiệm tử thi; hỏi cung bị can; lấy lời khai người làm chứng, người bị hại; thực nghiệm điều tra, nhận dạng; đối chất; khám xét, kê biên, tạm giữ tài sản; kiểm sát việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn và các hoạt động khác của CQĐT có liên quan đến quá trình giải quyết vụ án, đảm bảo cho hoạt động này được thực hiện đúng quy định pháp luật;

          Kiểm sát việc lập hồ sơ vụ án của CQĐT: là kiểm sát việc ĐTV lưu trữ tài liệu, chứng cứ, đánh số bút lục và sắp xếp hồ sơ vụ án có đầy đủ, đúng quy định pháp luật hay không.

          - Kiểm sát việc tuân theo pháp luật của người tham gia tố tụng;

          - Giải quyết các tranh chấp về thẩm quyền điều tra.

          Thứ hai: THQCT và kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự:

          * Căn cứ pháp lý: BLTTHS, Luật Tổ chức VKSND năm 2002, Quy chế Kiểm sát xét xử.

          * THQCT trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự: là việc VKS sử dụng tổng hợp các quyền năng pháp lý thuộc nội dung THQCT để truy cứu TNHS đối với người phạm tội trong giai đoạn xét xử, nhằm bảo đảm người phạm tội phải bị xử lý nghiêm minh, đúng quy định của pháp luật.

          Nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND khi THQCT trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự, gồm:

          - Đọc cáo trạng và trình bày ý kiến bổ sung (nếu có); quyết định của VKSND liên quan đến việc giải quyết vụ án tại phiên tòa, cụ thể:

          Sau khi kết thúc phần thủ tục bắt đầu phiên tòa và bước sang phần thủ tục xét hỏi tại phiên tòa, KSV đại diện VKSND đọc bản cáo trạng và trình bày ý kiến bổ sung (nếu có);

          Cáo trạng là văn bản pháp lý mang tính quyền lực Nhà nước – quyền công tố do VKS lập để truy tố người phạm tội ra trước Tòa án để xét xử, thể hiện quan điểm của VKS đối với tội phạm và người phạm tội trong vụ án.

          - Tham gia xét hỏi tại phiên tòa: KSV tham gia xét hỏi sau khi Chủ tọa phiên tòa và các Hội thẩm nhân dân đã hỏi xong. Trong khi xét hỏi, KSV có thể hỏi bất kỳ ai nếu thấy cần thiết.

          Việc tham gia xét hỏi của KSV nhằm làm rõ những cơ sở pháp lý cũng như những căn cứ thực tế của việc truy tố, phát hiện ra những hạn chế, thiếu sót trong quan điểm truy tố của VKS để có biện pháp khắc phục kịp thời, đòng thời bảo vệ quan điểm của VKS, làm cơ sở cho HĐXX có thông tin để ra bản án, quyết định có căn cứ, hợp pháp, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

          - Thực hiện việc luận tội đối với bị cáo tại phiên tòa: sau khi kết thúc việc xét hỏi tại phiên tòa, KSV trình bày lời luận tội, đề nghị kết tội bị cáo theo toàn bộ hay một phần nội dung cáo trạng hoặc kết luận về tội nhẹ hơn; nếu thấy không có căn cứ để kết tội thì rút toàn bộ quyết định truy tố và đề nghị HĐXX tuyên bố bị cáo không phạm tội;

          Luận tội của KSV phải căn cứ vào những tài liêu, chứng cứ đã được kiểm tra tại phiên tòa và ý kiến tranh luận của bị cáo, người bào chữa, người bảo vệ quyền lợi của đương sự và những người tham gia tố tụng khác tại phiên tòa.

          - KSV tranh luận với bị cáo, với người bào chưa và những người tham gia tố tụng khác tại phiên tòa: trong tranh luận, KSV phải có bảo vệ quan điểm truy tố của VKS. KSV phải có nghĩa vụ đáp lại tất cả các ý kiến, yêu cầu có liên quan đến vụ án mà người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác đưa ra.

          - Sau khi kết thúc phiên tòa, VKS có quyền yêu cầu Tòa án cùng cấp và cấp dưới chuyển hồ sơ vụ án để xem xét, quyết định việc kháng nghị.

          * Kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự: là hoạt động của VKSND kiểm sát việc tuân theo pháp luật của HĐXX, thư ký phiên tòa và các chủ thể khác tham gia tố tụng tại phiên tòa.

          Nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND khi kiểm sát xét xử vụ án hình sự, gồm:

          - Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động xét xử của Tòa án, cụ thể: với tư cách là đại diện VKSND tham gia phiên tòa, KSV có quyền kiểm sát việc thực hiện, áp dụng các quy định pháp luật về hình sự, tố tụng hình sự của HĐXX, thư ký ghi biên bản phiên tòa; có quyền đề nghị thay đổi thành phần những người tiến hành tố tụng theo quy định của pháp luật.

          - Kiểm sát việc tuân theo pháp luật của những người tham gia tố tụng, cụ thể: KSV tham gia phiên tòa có quyền kiểm sát việc tham gia tố tụng của những người tham gia tố tụng; có quyền đưa ra những yêu cầu để đảm bảo cho việc xét xử của Tòa án đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy định, trong đó có quyền đề nghị triệu tập thêm người làm chứng, đưa thêm vật chứng ra để xem xét.

          Ngoài ra, theo quy định của BLTTHS và Pháp lệnh Kiểm sát viên, VKSND còn có những nhiệm vụ, quyền hạn kiểm sát: việc giải quyết khiếu nại, tố cáo với bản án, quyết định của Tòa án trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự; kiến nghị với Tòa án khắc phục các vi phạm trong xét xử./.