Thi hành án dân sự là giai đoạn cuối cùng của quá trình tố tụng, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm bản án, quyết định của Tòa án được tôn trọng và thực thi trên thực tế. Qua đó, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân được bảo vệ; kỷ cương, pháp luật được giữ vững; niềm tin của Nhân dân đối với công lý được củng cố.
Thực tiễn cho thấy, không phải vụ việc thi hành án nào cũng diễn ra thuận lợi, tự nguyện. Có những vụ án dân sự phức tạp, người phải thi hành án chống đối quyết liệt, tài sản phải tổ chức giao nhận có giá trị lớn, liên quan trực tiếp đến chỗ ở, đời sống sinh hoạt của đương sự; đồng thời địa điểm tổ chức thi hành án lại nằm ở khu vực đông dân cư, gần tuyến giao thông trọng điểm, tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh, trật tự và an toàn giao thông. Trong những trường hợp này, việc tổ chức cưỡng chế thi hành án đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, phối hợp chặt chẽ, đúng trình tự, thủ tục và tuyệt đối thận trọng.
Vụ việc thi hành án theo Quyết định thi hành án số 500/QĐ-CCTHADS ngày 24/02/2023 của Chi cục Thi hành án dân sự huyện Xuân Lộc (nay là Phòng Thi hành án dân sự khu vực 6-Đồng Nai) là một trường hợp điển hình. Theo bản án dân sự phúc thẩm số 35/2022/DS-PT ngày 10/8/2022 của Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai, bà Nguyễn Thị Hồng Châu có nghĩa vụ giao cho ông Tạ Thu Lâm quyền sử dụng toàn bộ diện tích đất, công trình xây dựng và cây trồng trên đất thuộc thửa đất số 560, tờ bản đồ số 10 (cũ), nay là các thửa 70, 71 tờ bản đồ 14, tọa lạc tại ấp Suối Cát 2, xã Suối Cát, huyện Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai (nay là ấp Suối Cát 2, xã Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai);
Trong quá trình tổ chức thi hành án, cơ quan thi hành án dân sự đã tiến hành xác minh, thông báo, tống đạt đầy đủ các văn bản theo đúng quy định của pháp luật. Kết quả xác minh cho thấy bà Nguyễn Thị Hồng Châu đang sinh sống tại căn nhà cấp 4 trên diện tích đất phải thi hành án. Việc kiểm tra hiện trạng tài sản cho thấy trên đất có nhà ở, giếng đào, chuồng gà, nhà vệ sinh, mái hiên, cây trồng và nhiều tài sản sinh hoạt khác, liên quan trực tiếp đến đời sống của đương sự. Đây là yếu tố làm phát sinh nhiều khó khăn trong quá trình tổ chức thi hành án, nhất là khi đương sự không tự nguyện chấp hành.


Trước tính chất phức tạp của vụ việc, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 6-Đồng Nai đã thực hiện đầy đủ chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong thi hành án dân sự. Ngay từ giai đoạn chuẩn bị cưỡng chế, Viện kiểm sát đã phối hợp chặt chẽ với cơ quan thi hành án dân sự và các cơ quan, đơn vị có liên quan tổ chức họp bàn, xây dựng kế hoạch cưỡng chế cụ thể, chi tiết, dự liệu các tình huống có thể phát sinh và phân công rõ trách nhiệm cho từng lực lượng tham gia.
Đây là bước chuẩn bị hết sức quan trọng, thể hiện rõ vai trò của Viện kiểm sát trong việc bảo đảm hoạt động thi hành án dân sự được tiến hành đúng pháp luật, khách quan, chặt chẽ, an toàn và hiệu quả. Trong kế hoạch cưỡng chế có sự tham gia của 14 cơ quan, ban, ngành, đoàn thể với tổng số 87 người, gồm: Phòng Thi hành án dân sự khu vực 6-Đồng Nai; Viện kiểm sát nhân dân khu vực 6-Đồng Nai; Công an tỉnh Đồng Nai, trong đó có lực lượng Cảnh sát giao thông bảo đảm an toàn giao thông, lực lượng An ninh nắm bắt tình hình dư luận, bảo đảm an ninh trật tự tại địa phương, lực lượng Cảnh sát cơ động bảo đảm an toàn cho đoàn cưỡng chế; Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai; Văn phòng đăng ký đất đai tỉnh Đồng Nai - Chi nhánh Xuân Lộc; UBND xã Xuân Lộc; Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Xuân Lộc; Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Xuân Lộc; Trung tâm Y tế; Điện lực Xuân Lộc; Báo Pháp luật Việt Nam và các lực lượng liên quan khác.


Sự phối hợp đồng bộ của các cơ quan, đơn vị thể hiện tinh thần trách nhiệm cao trước nhiệm vụ chung, bảo đảm việc tổ chức cưỡng chế diễn ra đúng trình tự pháp luật, có phương án xử lý kịp thời các tình huống phát sinh, hạn chế thấp nhất ảnh hưởng đến an ninh trật tự, quyền và lợi ích hợp pháp của các bên cũng như người dân xung quanh. Đặc biệt, việc lựa chọn phương án, bố trí lực lượng tại khu vực giáp Quốc lộ 1A đã được cân nhắc kỹ lưỡng nhằm bảo đảm an toàn giao thông, tránh ùn tắc và không gây nguy hiểm cho người, phương tiện qua lại.
Vai trò của Viện kiểm sát trong vụ việc này không chỉ dừng lại ở việc kiểm sát tính hợp pháp của các quyết định, trình tự, thủ tục thi hành án, mà còn thể hiện ở chức năng phối hợp, kiến nghị, tham gia bảo đảm cho hoạt động cưỡng chế được tiến hành đúng pháp luật, đúng mục đích, đúng thẩm quyền. Thông qua đó, Viện kiểm sát góp phần phòng ngừa vi phạm, hạn chế khiếu nại, tố cáo kéo dài, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác thi hành án dân sự trên địa bàn.

Từ vụ việc nêu trên có thể thấy, thi hành án dân sự không chỉ là việc tổ chức thực hiện bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, mà còn là quá trình đòi hỏi sự vào cuộc của nhiều ngành, nhiều lực lượng, trong đó Viện kiểm sát giữ vai trò quan trọng trong việc kiểm sát việc tuân theo pháp luật, bảo đảm mọi hoạt động thi hành án được tiến hành nghiêm minh, đúng quy định, bảo vệ công lý và quyền lợi hợp pháp của công dân.
Việc tổ chức thành công công tác phối hợp chuẩn bị cưỡng chế trong vụ việc phức tạp này tiếp tục khẳng định tinh thần trách nhiệm, sự chủ động, khách quan, kịp thời của Viện kiểm sát nhân dân khu vực 6-Đồng Nai trong thực hiện chức năng kiểm sát thi hành án dân sự; đồng thời là minh chứng sinh động cho hiệu quả của sự phối hợp liên ngành trong bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa, giữ gìn an ninh trật tự, góp phần xây dựng hình ảnh đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên tận tụy, bản lĩnh, trách nhiệm vì Nhân dân phục vụ.