Năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong hoàn thiện thể chế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị dữ liệu ở nước ta. Nhiều đạo luật mới bắt đầu có hiệu lực, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ hơn cho bảo vệ dữ liệu cá nhân, phát triển công nghiệp công nghệ số, quản lý trí tuệ nhân tạo, thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia và tăng cường bảo đảm an ninh mạng. Theo đó, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật Công nghiệp công nghệ số có hiệu lực từ ngày 01/01/2026; Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực từ ngày 01/03/2026; Luật Chuyển đổi số và Luật An ninh mạng có hiệu lực từ ngày 01/07/2026.
Đối với người dân, điểm mới đáng chú ý nhất là Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đã thiết lập khuôn khổ pháp lý chuyên biệt đầu tiên về dữ liệu cá nhân tại Việt Nam. Từ ngày 01/01/2026, tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ mạng xã hội, dịch vụ truyền thông trực tuyến không được yêu cầu người dùng cung cấp hình ảnh, video chứa đầy đủ hoặc một phần giấy tờ tùy thân để làm yếu tố xác thực tài khoản. Các nền tảng số cũng phải minh bạch hơn trong thu thập, sử dụng dữ liệu; cho phép người dùng từ chối cookies, lựa chọn “không theo dõi”; đồng thời không được nghe lén, ghi âm cuộc gọi hoặc đọc tin nhắn văn bản khi chưa có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Đây là bước tiến quan trọng nhằm tăng cường bảo vệ quyền riêng tư và quyền kiểm soát dữ liệu của người dân trên môi trường số.
Đối với cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đặt ra yêu cầu tuân thủ chặt chẽ hơn trong quản trị dữ liệu, nhất là dữ liệu người lao động. Một quy định cần đặc biệt lưu ý là dữ liệu cá nhân của người lao động phải được xóa hoặc hủy khi chấm dứt hợp đồng, trừ trường hợp pháp luật hoặc thỏa thuận có quy định khác. Vì vậy, các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp cần chủ động rà soát quy chế nội bộ, chính sách bảo mật, quy trình thu thập, lưu giữ, khai thác và chia sẻ dữ liệu để bảo đảm thực hiện đúng quy định pháp luật, hạn chế nguy cơ vi phạm và nâng cao trách nhiệm trong quản lý dữ liệu cá nhân.
Cùng có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, Luật Công nghiệp công nghệ số tạo nền tảng pháp lý mới cho phát triển ngành công nghiệp công nghệ số Việt Nam. Điểm nổi bật của luật là lần đầu tiên luật hóa tài sản số, đồng thời đặt cơ sở cho phát triển các lĩnh vực mới như công nghiệp bán dẫn, sản phẩm và dịch vụ công nghệ số trọng điểm. Việc ban hành luật có ý nghĩa quan trọng trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển sản phẩm công nghệ số “Made in Vietnam”, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và mở rộng không gian phát triển cho kinh tế số trong giai đoạn mới.
Từ ngày 01/03/2026, Luật Trí tuệ nhân tạo chính thức có hiệu lực, thể hiện bước tiến mới trong tư duy quản lý công nghệ của Việt Nam theo hướng vừa khuyến khích phát triển, vừa kiểm soát rủi ro. Luật xác định con người là trung tâm, AI là công cụ hỗ trợ và phải có sự giám sát của con người trong các quyết định quan trọng. Đáng chú ý, âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo ra nhằm mô phỏng người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế phải có dấu hiệu nhận biết; đồng thời pháp luật nghiêm cấm việc tạo ra hoặc phổ biến nội dung giả mạo có khả năng gây nguy hại nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội. Những quy định này có ý nghĩa thiết thực trong phòng ngừa deepfake, giả mạo và các hành vi lợi dụng công nghệ để xâm hại quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Từ ngày 01/07/2026, Luật Chuyển đổi số và Luật An ninh mạng tiếp tục hoàn thiện nền tảng pháp lý cho quốc gia số. Luật Chuyển đổi số lần đầu luật hóa các khái niệm nền tảng như dữ liệu số, hạ tầng số, nền tảng số, Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và tạo cơ sở cho dữ liệu mở, danh tính số, dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Trong khi đó, Luật An ninh mạng nhấn mạnh nhiệm vụ bảo vệ nhóm yếu thế trên không gian mạng, nhất là trẻ em, người cao tuổi và người gặp khó khăn trong nhận thức. Từ những chính sách mới này, các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật; chủ động cập nhật quy định mới; rà soát, hoàn thiện quy trình nội bộ để thích ứng kịp thời, khai thác hiệu quả cơ hội và bảo đảm an toàn trong quá trình phát triển số.
 Các luật được thông qua Các luật được thông quaNguyễn Thị Thu Thảo – Viện KSND khu vực 11 |