Thời gian gần đây, tình trạng sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng nhái, hàng hóa xâm phạm nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và các quyền sở hữu công nghiệp khác diễn biến ngày càng phức tạp, đặc biệt trên môi trường mạng. Nhiều đối tượng lợi dụng thương mại điện tử, mạng xã hội, website, các sàn giao dịch trực tuyến để quảng cáo, kinh doanh hàng hóa giả mạo thương hiệu nổi tiếng nhằm thu lợi bất chính, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi người tiêu dùng, uy tín của doanh nghiệp chân chính và trật tự quản lý kinh tế.
Nhằm nâng cao nhận thức pháp luật, phòng ngừa vi phạm và tội phạm trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 1 – Đồng Nai khuyến cáo người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp cần nhận diện đúng hành vi vi phạm, không tiếp tay cho hàng giả, hàng nhái và kịp thời tố giác các hành vi vi phạm pháp luật đến cơ quan chức năng.
1. Quyền sở hữu công nghiệp là gì?
Theo khoản 4 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ, Quyền sở hữu công nghiệp là “quyền của tổ chức, cá nhân đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý, bí mật kinh doanh do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu và quyền chống cạnh tranh không lành mạnh”..
Hiểu một cách đơn giản, quyền sở hữu công nghiệp là quyền được pháp luật bảo vệ đối với những dấu hiệu, sản phẩm sáng tạo, uy tín thương mại của tổ chức, cá nhân trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong đó, nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân này với tổ chức, cá nhân khác; chỉ dẫn địa lý là dấu hiệu dùng để chỉ sản phẩm có nguồn gốc từ khu vực, địa phương, vùng lãnh thổ hoặc quốc gia cụ thể.
2. Điều 226 Bộ luật Hình sự quy định:
Điều 226 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025 quy định về “Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp”. Theo đó, người nào cố ý xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ tại Việt Nam, mà đối tượng là hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý, nếu có quy mô thương mại hoặc đạt các ngưỡng luật định về thu lợi bất chính, gây thiệt hại cho chủ sở hữu hoặc giá trị hàng hóa vi phạm, thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Đối với cá nhân, người phạm tội có thể bị phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 03 năm. Đối với pháp nhân thương mại phạm tội, có thể bị phạt tiền đến 05 tỷ đồng, đình chỉ hoạt động có thời hạn và có thể bị áp dụng các hình phạt bổ sung theo quy định của pháp luật.


3. Các hành vi vi phạm thường gặp
Trong thực tế, hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp thường được thực hiện dưới nhiều phương thức, thủ đoạn như: sản xuất hàng hóa gắn nhãn hiệu giả; đặt in, mua bán bao bì, tem nhãn, logo giả; sang chiết, đóng gói lại sản phẩm rồi gắn thương hiệu của doanh nghiệp khác; sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu đã được bảo hộ; quảng cáo, rao bán hàng hóa giả mạo trên Facebook, Zalo, TikTok, website hoặc sàn thương mại điện tử,…
Một số đối tượng còn chia nhỏ hàng hóa, thuê kho trung gian, dùng đơn vị vận chuyển, livestream bán hàng, sử dụng tài khoản ảo, thay đổi địa điểm kinh doanh để che giấu hành vi vi phạm. Những thủ đoạn này làm cho người tiêu dùng khó phân biệt hàng thật, hàng giả, đồng thời gây khó khăn cho công tác phát hiện, xử lý của cơ quan chức năng.
4. Hậu quả của hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp
Hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý; làm thiệt hại doanh thu, uy tín, thương hiệu của doanh nghiệp chân chính.
Đối với người tiêu dùng, việc mua phải hàng giả, hàng nhái, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu có thể dẫn đến nguy cơ sử dụng sản phẩm kém chất lượng, không rõ nguồn gốc, không bảo đảm an toàn, nhất là đối với các mặt hàng liên quan đến sức khỏe, thực phẩm, mỹ phẩm, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, linh kiện, phụ tùng và hàng tiêu dùng thiết yếu.
Bên cạnh đó, các hành vi này còn làm méo mó môi trường cạnh tranh, gây thất thu ngân sách, ảnh hưởng đến trật tự quản lý kinh tế và niềm tin của xã hội đối với thị trường.
5. Khuyến cáo
Viện kiểm sát nhân dân khu vực 1 – Đồng Nai khuyến cáo người dân cần nâng cao cảnh giác trước các hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, nhất là trên không gian mạng. Khi mua hàng, người dân nên lựa chọn các địa chỉ uy tín, có nguồn gốc rõ ràng; kiểm tra kỹ tem, nhãn, bao bì, hóa đơn, chứng từ và thông tin sản phẩm trước khi mua.
Người dân tuyệt đối không tiếp tay cho việc sản xuất, buôn bán, vận chuyển, tàng trữ, quảng cáo hàng giả, hàng nhái; không vì lợi ích trước mắt mà tham gia hoặc hỗ trợ các hành vi xâm phạm nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng công nghiệp và các quyền sở hữu công nghiệp khác của tổ chức, cá nhân.
Mỗi người dân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp cần tôn trọng quyền sở hữu công nghiệp của tổ chức, cá nhân khác; chủ động tìm hiểu quy định pháp luật trong hoạt động sản xuất, kinh doanh; không sử dụng trái phép nhãn hiệu, bao bì, tem nhãn, chỉ dẫn địa lý đã được pháp luật bảo hộ.
Khi phát hiện dấu hiệu sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, hàng hóa không rõ nguồn gốc hoặc các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp trên không gian mạng, người dân cần kịp thời tố giác, cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng để kiểm tra, xác minh và xử lý theo quy định của pháp luật.
Việc nâng cao cảnh giác, tích cực phối hợp với cơ quan chức năng không chỉ góp phần bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, quyền lợi người tiêu dùng, mà còn xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, văn minh, công bằng và đúng pháp luật./.